Taarixu jëm kanam gi am ci jumtukaayi elektronik ak ay mikrosirkuit

Taarixu defar ay jumtukaayi elektronik ak ay microcircuit, dafay nettali jaar-jaaru xarala yu bees yuy wane ni nit ñi dañuy wéy di puus lu ëpp liñu mëna gis, di topp dayo yu gëna ndaw ak gëna am doole. Mën nañu ko topp ci ndoorte 20eelu xarnu, bi ñu sosee tube à vide bi daal di màndargaal juddug aparey elektronik yi. Fleming moo sosal diode ci 1904, ci la De Forest sos triode bu gëna baax ci 1906, mu daal di sos fondamaa bi ngir ampilifikaasioŋ elektronik ak defar siñaal. Waaye, limu tub yi gëna rëy, di naan energie bu bari, ak lu yomba dagg, loolu taxna gëstukat yi tàmbali di seet yeneen xeetu tub yu gëna wóor.

Ci diggu 20eelu xarnu bi, ay jéego yu am solo yuñ amal ci wàllu semi-conducteurs indi nañu coppite yu bari ci xaralay elektronik. Ci atum 1947, Shockley, Bardeen, ak Brattain ci Bell Labs ñoo sosal tranzistor bi, muy jéego bu am solo bu may aparey elektronik ñu gëna ndaw. Ginaaw loolu, Jack Kilby ak Robert Noyce ñoo tàmbale xalaatu sircuit buñ boole muy (IC) ci 1958, ñu jaay ko ci 1959. Microcircuit yi dañu boole tranzistor yu bari ci benn puce silisium, muy gëna baaxal liggéey bi ba noppi wàññi njëg yi.

Ci ati 1970, ñëwu Yoon Moore dafa wax ni limu tranzistor yi ci sircuit yuñ boole dafay gëna yokk, loolu moo jur yokkute bu gaaw ci xaralay mikroelektronik. Avancement yi am ci fotolitography taxna ñu mëna defar ay puce ñu joge ci micron dem ci nanometre, loolu waral ordinatër yu bari, jokkoo mobile ak internet. Bi ñuy dugg ci 21eelu xarnu bi, ñu ngi wut mbir yu bees yu melni nanotubes carboniques, mbir yu am ñaari dimension (lu melni graphene), ak tombi kwantum ngir aparey elektronik yu bees yi, ci noonu la emballage 3D ak xaralay boole ay mbir yu wuute yokke ay yamaleg microcircuit.

Liko dalee ci tube à vide ba ci puce nanoscale, jëm kanam gi am ci macceer elektronik yi ak ci microcircuit yi, soppiwul xarala yu bees yi kese, waaye indi nañu coppite yu am solo ci ni ñuy liggéeyee ak ni ñuy dundee. Ci ëlëg, ak jéego yu am solo yi am ci wàllu science ak ci xaralay defar yi, aparey elektronik yi dina ñu wéy di gëna am njariñ ak gëna am xel.